PRZESMYKI /MZ/ - Kościół Rzymskokatolicki św. Jakuba Apostoła
woj. mazowieckie, 08-109 Przesmyki, ul. Tadeusza Kościuszki
2025.08.04

kategoria odznaki turystyczno-krajoznawczej uwzględniająca poniższy obiekt lub atrakcję turystyczną

Drewniany kościół o konstrukcji zrębowej (ściany składają się z ułożonych poziomo belek drewnianych łączonych w narożach), nie jest orientowany. Jego prezbiterium, inaczej niż w kościołach orientowanych, skierowane jest na północ (tam zaś na wschód) i ma tę samą szerokość co nawa główna. Trójnawowy korpus ma układ bazylikowy (nawa główna jest wyższa od naw bocznych, ponad dachami których znajdują się okna doświetlające jej wnętrze). Po obu stronach prezbiterium znajdują się zakrystia i skarbiec. Ich górne kondygnacje mieszczą loże kolatorskie otwarte na prezbiterium. Nawy boczne od głównej oddzielają po trzy arkady (łuki) wsparte na słupach. Wnętrze nakryte jest stropem płaskim. Wystrój architektoniczny wnętrza i zewnętrza, a także proporcje bryły świątyni, nawiązują do tradycji architektury klasycystycznej. Górne partie ścian nawy głównej, a także ściany prezbiterium rozczłonkowane są pilastrami (ustawionymi przy ścianie lub częściowo w nią wtopionymi płaskimi filarami, nieznacznie występującymi przed lico ściany): Dekoracją wnętrza jest również ozdobny gzyms. Nadwieszony chór muzyczny zdobi tralkowa balustrada. Dekorację złożoną z pilastrów zastosowano również na ścianach zewnętrznych. Cały budynek obiega gzyms główny. Również ściany naw bocznych wieńczy gzyms. Okna w nawie głównej są zakończone półkoliście, natomiast w nawach bocznych są prostokątne. Nawę i prezbiterium wieńczy wspólny dach trójpołaciowy, kryty blachą. Ośmioboczna wieżyczka ma sygnaturkę zwieńczona jest baniastym hełmem.

Wieś powstała zapewne pod koniec XIV wieku na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego jako własność rycerska. Wśród walczącego pod Grunwaldem w 1410 roku rycerstwa ziemi drohickiej, znalazł się Gmyr z Przesmyk. Z niewoli Krzyżackiej wykupił go wielki książę Witold. Przesmyki stały się gniazdem rodu Przesmyckich herbu Paprzyca (Kuczaba). W pierwszej połowie XV wieku ufundowali oni drewniany kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła. Pod koniec XVI wieku tutejsza parafia była jedną z najrozleglejszych w ziemi drohickiej i obejmowała dwadzieścia siedem wsi. Kościół ufundowany przez Przesmyckich spłonął w 1657 roku. Na jego miejscu wzniesiono nowy, również drewniany.

Kolejną świątynię ufundował w 1776 roku tutejszy proboszcz, ks. Ludwik Wessel. Konsekracji dokonał w 1783 roku Jan Szyjkowski, biskup tytularny Synopy w Turcji i sufragan diecezji łuckiej. Kościół ten, restaurowany w XIX wieku, zachował się do dziś.

Najbardziej znanym w XX wieku przedstawicielem Przesmyk był poeta, tłumacz i krytyk literacki Zenon Przesmycki (Miriam), twórca i redaktor słynnego pisma literackiego “Chimera” ukazującego się w latach 1901-1907.